«« do wejścia do Biblioteki 
 «« spis tekstów rodzimych 

 krok wstecz »» 

 dla TYCH co wolą wszystko w czerni »» 

Teksty oryginalne

Skarga umierającego 

 autor: 
nieznany
 data: 
1422 r.
 nota: 
W średniowieczu temat śmierci był tematem dość często podejmowanym - wśród polskich zabytków zachowały się trzy wiersze o śmierci - poza poniższym, także "Dusza z ciała wyleciała" i "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią".
Utwór jest przekładem czeskiej pieśni "O rozdéleni duše z télem", którą napisano po roku 1422. Zachowany w trzech odpisach - poniższa wersja pochodzi z tzw. rękopisu płockiego. Rękopis tzw. wrocławski znajduje się w Bibliotece Kapitulnej, sygn. 2. Obie wersje różnią się od siebie i formą i długością. Płocka pisana jest akrostychem (każda kolejna zwrotka zaczyna się od kolejnej litery alfabetu) i jest sporo dłuższa, podczas gdy krótsza wrocławska ma formę dramatyczną i jest rodzajem moralitetu.
92 wersy, 23 strofy
 


A 1
Ach! Moj smętku, ma żałości!
Nie mogę się dowiedzieci,
Gdzie mam pirwy nocleg mieci,
Gdy dusza z ciała wyleci.

B 2
Byłżem z młodości w rozkoszy
Nie usłałem swojej duszy,
Już stękam, już mi umrzeci,
Dusza nie wie, gdzie się dzieci.

C 3
Com miał jimienia na dworze,
Com miał w skrzyni i w komorze,
To mi wszytko opuścici,
Na wieki się nie wrocici.

D 4
Dziatki z matką narzekają,
Bracia mię rzkomo żałują,
Ku jimieniu przymierzają,
Na mą duszę nic nie dbają.

E 5
Eja, eja, dusza moja,
Ockni się, dawnoś spała,
Nie masz wierniejszego k sobie,
Uczyń dobrze sama sobie!

F 6
Fałszywy mi świat powiedał,
Bych ja długo żyw by ci miał,
Wczera mi tego nie powiadał,
Bych ja długo żyw byci miał.

G 7
Gdzie ma siła, ma robota?
Głupiem robił po ty lata:
Ośm miar płotna, siedm stop w grobie,
Tom tyło wyrobił sobie.

H 8
Halerzem łakomo zbierał,
Swoj żywot rozpustnie chował:
Prze ty dwa bogi przeklęta
Nie czciłem żadnego święta.

I 9
Jałmużnym nędznem nie dawał,
Ofierym bogu nie czynił,
Ni z pirwiny, ni z nowiny
Bogum nie dał z siebie winy.

K 10
Kaki to moj rozum głupi!
Sobiem był szczodr, Bogu skąpy:
Com kiedy Bogu poślubił,
Tegom nigdy nie uczynił.

L 11
Leży ciało, barzo stęka,
Duszyca się barzo lęka,
Bog się z liczby upomina,
Dyjabeł na grzechy wspomina.

M 12
Młotem moje pirsi biją.
Dusza nie śmie wynić szyją:
Widzi niebo zatworzone,
Widzi piekło otworzone.

N 13
Nie gdzie się przed bogiem skryci,
Dusza nie śmie przed sąd ici,
Widzi niebo zatworzone,
Widzi piekło otworzone.

O 14
O duszyco, drogi kwiecie,
Nic droższego na tem świecie,
Tanieś się dyjabłu przedała,
Iżeś się w grzeszech kochała.

P 15
Pamiętaj, coś (na chrzcie) ślubowała,
Gdyś się dyjabła otrzekała,
Jego pychy, jego działa -
Toś wszytko przestępowała.

Q 16
Qwap się rychło ku spowiedzi,
Kapłany w swoj dom powiedzi,
Płacz za grzechy, przymi świątość,
Boże ciało, święty olej!

R 17
Rolą z domem dziatkam podaj,
Coś urobił, za duszę daj,
Z jimienia przyjacioł nabywaj,
Coć przyłącza twą duszę w raj.

S 18
Sbierz dłużniki i gniewniki,
Odproś, zapłać długi wszytki!
Nie trać dusze o cudz pieniądz -
I za nie źle w piekle gorzeć.]

T 19
Tam sam oczy moje glądzą,
Toć już trzy złe duchy widzą,
Na mię me grzechy wzjawiają,
Mej duszy sidła stawiają.

W 20
Wircę się, wołam pomocy,
Nikt za mię nie chce umrzeci,
Ni przyjaciel na tym świecie,
Jedno w Bodze nadzieję mieci.

X 21
Xryste, przez twe umęczenie,
Rozprosz dyjable obstąpienie,
Daj duszycy przeżegnanie,
Daj ciału dobre skonanie!

Y 22
Ya twoj synek marnotrawny,
Tyś moj ociec miłosierny,
Żal mi tego, iżem cię gniewał,
Ale ciem się nie odrzekał.

Z 23
Zażżycież mi świeczkę ale,
Moi mili przyjaciele!
Dusza idzie z krwawym potem;
Co mnie dzisia, to wam potem. Amen.










nie usłałem - tzn. nie przygotowałem posłania (nie
pomyślałem co będzie potem, po śmierci)
się dzieci - podziać się


jimienia - majątku, mienia ku jimieniu przymierzają - czyhają na majątek
ni z pirwiny... - ani z pierwszych płodów rolnych, ani z
ziemi po raz pierwszy wziętej pod uprawę; winy - ofiary




poślubił - ślubował





z liczby upomina - żąda zdania rachunku





zatworzone - zamknięte
działa - dzieła, spraw
urobił - zarobił



zwrotki (S) nie ma w rękopisie płockim, jest za to we
wrocławskim
odproś - przeproś




oczy moje glądzą - oczy moje błądzą

wzjawiają - wyjawiają
zażżycież - zapalcie

PODSTAWY TEKSTU i PRZYPISÓW:
    - "Poeci polscy od Średniowiecza do Baroku" - PIW - W-wa 1977 - oprac. Kazimiera Żukowska
    - "Dramaty staropolskie. Antologia" - tom I - Warszawa 1959 - oprac. J. Lewański, s. 189-192

 OPRACOWANIA:
    (polecane przez Warownię.pl oznaczone "###")

   - W średniowiecznym kręgu śmierci - Maciej Włodarski ###
   - Człowiek wobec Boga, życia i śmierci w literaturze średniowiecza, renesansu i baroku

 Katalog zbiorów Biblioteki 

 Spis tekstów 

 Góra 

 Powrót 

  © Xezaar