«« do wejścia do Biblioteki 
 «« spis tekstów źródłowych 

 krok wstecz »» 

 dla TYCH co wolą wszystko w czerni »» 

Teksty oryginalne

Akt lokacyjny miasta Dzierzgonia 

 data: 
7 kwietnia 1288 roku
 nota: 
Autentyczny dokument z XIII wieku.

 

   7 kwietnia 1288 r. Christburg. Helwig, komtur z Christburga zapisuje sołtysowi Bemardowi 4 włóki i sądownictwo w Christburgu.
   Brat Helwicus protektor w Christburgu wszystkim wiernym w Chrystusie przesyła obecne pismo do wglądu jako wieczną miłość w Panu. Niech przyjmą do wiadomości tak obecni, jak i przyszli mieszkańcy, że my za radą i zgodą naszych braci powierzyliśmy naszemu wiernemu wójtowi Bemardowi i jego prawnym następcom w prawne posiadanie czterech wolnych włók z sądownictwem miasta Christburg. Następnie dwie części grzywien sądowych wyżej wymienionego miasta będzie dostarczał dla naszego domu, trzecią zaś część sobie i swoim następcom prawnym nienaruszenie będzie przekazywał. Jednak Prusowie nie podlegający naszym sądom w wyżej wymienionym mieście, każdy w swoich sprawach sądowych niech będą ściśle przynależni. Należy także wiedzieć, że z każdego zawodu lub pochodzenia wyżej wymienionego miasta sześć denarów obiegowej monety co roku ich posiadacze będą dostarczać jako podatek dla naszego domu. Z tych podatków już wyżej wymieniony Bernard i jego następcy będą dla siebie rezerwować trzecią część. Także trzydzieści gospodarstw, które należą do wyżej wymienionego miasta według jego sądu będą przynależyć. Chcemy także, aby zwyczaje, wolności i prawa Ziemi Chełmińskiej stale w wyżej wymienionym mieście były zachowane. Aby jednak nie miał wątpliwości co do wyżej wymienionych naszej daniny i zaświadczeń obecny list pieczętujemy naszą podobizną i niżej wymienionych świadków podpisanych przez kapłana brata Hermana, brata Engelarda, brata Bertolda z Erfa, brata Jana z Waldesere.

   Datowano Christburg w roku Pańskim 1288 7-go kwietnia.

 


Rozszerzenie dokumentu lokacyjnego dla m. Dzierzgonia 

 data: 
20 listopada 1290 roku
 nota: 
Autentyczny dokument z XIII wieku.

 

   20 listopada 1290 r. Christburg. Meinhard von Querfurt Mistrz Krajowy Prus udziela mieszkańcom Christburga Prawo Magdeburskie na Wzór Kraju Chełmińskiego - wolny przejazd przez jezioro Draufen i według znanych uprawnień prawo rybołówstwa w jeziorze Draufen. W imię Pańskie Amen. Wszystkim wiernym chrześcijanom, którzy usłyszą obecne pismo, czy zobaczą, brat Meinhard Gość Najśw. Maryi Panny Teutońskich w Jerozolimie przesyła - Mistrz Prus - pozdrowienie wszystkim wierzącym w Zbawicielu. Ponieważ czynność ludzkiego działania jak fala płynąca zwykła uchodzić ludzkiej pamięci zapobiegliwość rozumu ludzkiego przywykła nie bez powodu swoje czyny przekazywać wiaro-godnymi pismami. Skoro więc nasz umiłowany wójt i obywatel Christburga do Nas zwrócili się pokornie prosząc, ażebyśmy im udzielili jakiegoś prawa według którego mogliby rządzić się w Sądownictwie świeckim i innych zwyczajach i wolnościachjak inni mieszkańcy naszych miast, ponieważ dotąd byli w niepewności nie mając żadnego prawa ostatecznie zleconego i ponieważ prośbom, które są rozumne i zgodne z prawem słusznie powinniśmy się do nich przychylić i nie wypada ich zwlekaniem osłabiać, tych którzy proszą o słuszne sprawy, jak również godne - stąd tę sprawę pragniemy doprowadzić do wiadomości tak obecnym jak i przyszłych pokoleń, że po namyśle i dojrzałym zasięgnięciu rady naszych braci przydzieliliśmy mieszkańcom wyżej wymienionego miasta Christburg Prawo Magdeburskie ażeby tym prawem i wolnością cieszyli się i czuli się uprzewilejowani jak i cała Ziemia Chełmińska. Prócz tego przydzieliliśmy mieszkańcom wyżej wymienionego miasta tę wolność, ponieważ każdy mieszkaniec we własnej łodzi lub statku bez uiszczenia żadnej opłaty za przewóz może dokonywać przejścia przez jezioro hojnie, które to jezioro nazywa się Drusen. Zezwoliliśmy także, że ten który posiada własną łódź chciałby w niej przez powyższe jezioro kogoś z mieszkańców swoich z dobytkiem jego przewieźć gratisowo lub tych mieszkańców przewieźć oddzielnie, miał wolną wolę tak, żeby od niego żadnej zapłaty nie pobierać. Jednak tego mocno zakazujemy, ażeby ktoś z wyżej wymienionych obywateli w swojej łodzi .kogoś obcego, który nie należy do mieszkańców wyżej wymienionego miasta albo obcy dobytek gratisowo albo po otrzymaniu opłaty - zapłaty, za przewóz przez wyżej wymienione jezioro Drusen odważył się przewozić, przychylamy się ponadto w tej sprawie do prośby wyżej wymienionych obywateli, ażeby wszystkim mieszkańcom wspomnianego miasta Christburg zezwolić na łowienie ryb na wędkę, który potocznie zwie się se-czechame, przez który ryby zwykło się napędzać kijami lub laskami do rzeki Sirgun - od domu trędowatych w mieście aż do wyżej wymienionego jeziora Drusen, ani w jakiś inny sposób, jakikolwiek by to był, z wyjątkiem wyżej wymienionego łowienia ryb w tej samej rzece. Ażeby zaś te przywileje nasze nabrały mocy i ciągłej mocy obecną stronę podpisaliśmy i naszą pieczęcią opatrzyliśmy. Jako świadkowie zaś są następujący: brat Sefridus z Rechberch, polecający z Christburg, brat Henryk z Winelouwe, polecający z grodu Najświętszej Maryi Panny, brat Kuno nasz towarzysz, brat Engelhard, brat Bertold z Efra i innych wielu braci naszego Zakonu, jak również wójt Bernard, Herbord, Fryderyk i Thessim i bardzo wielu świeckich.

Dat. w grodzie - Christburg - w Roku Pańskim 1290 7-go kwietnia.

Codex diplomaticus Prussicus:
Preussisches Urkundenbuch, Polit. Abteilung, Bd. 1, cz. 1 (1140-1256) hrsg. v. A. Seraphim Philippiu u. C.B. Woeky, Bd. 1, cz. 2 (1257-1309), hrsg. v. A. Seraphim, Königsberg 1882-1909, s. 525.

 


PODSTAWA TEKSTU:
    - "Administracja i samorząd miejski w państwie krzyżackim" - Wiesław Śniecikowski, Roman Skeczkowski - Bałtycka Wyższa Szkoła Humanistyczna w Koszalinie - Koszalin 1997

 KOMENTARZ:

   Ziemia, na której leży dzisiejszy Dzierzgoń, w okresie starożytności i wczesnego średniowiecza zamieszkiwana była przez pruskie plemię Pomezanów, wywodzące się etnicznie z szerszego zespołu ludów, określanych potocznie mianem Bał-tów. Istnieje przypuszczenie, że Pomezanie już w X wieku zbudowali nad rzeką Sirgune gród, który był ważnym ośrodkiem gospodarczo-handlowym na szlaku z Mazowszem oraz państwami skandynawskimi. Budowę zamku w Dzierzgoniu Krzyżacy rozpoczęli pod koniec pierwszej połowy XIII w., najprawdopodobniej w 1248 roku, to jest w rok po odbiciu starego Dzierzgonia z rąk Pomezanów. W ten sposób Krzyżacy zapewnili sobie bezpośrednią łączność między Chełmnem, Kwidzynem i Elblągiem oraz panowanie nad Zalewem.
   Dokument lokacyjny dla miasta Dzierzgonia (Christburga) został wystawiony 7 kwietnia 1288 r. przez mistrza krajowego pruskiego Helwiga von Goldbacha, tego samego, który kilkanaście lat później w imieniu króla czeskiego Wacława II obsadził Gdańsk załogą krzyżacką.
   Miasto otrzymało 51 włók na prawie chełmińskim. Dokument lokacyjny sołtysem ustanawiał Bernarda, który otrzymał 4 włóki wolne od ciężarów podatkowych, a z tytułu rozpraw sądowych przypadało mu 1/3 opłat sądowych. Kolejny dokument, wydany przez Meinharda z Kwerfurtu w 1290 r. rozszerzył uprzedni akt lokacyjny. Nadawał on mieszkańcom prawo bezcłowej żeglugi z miasta do ośrodków handlowych nad Zalewem Wiślanym oraz prawo połowu ryb w rzece Sirgune.


"Administracja i samorząd miejski w państwie krzyżackim" - Wiesław Śniecikowski, Roman Skeczkowski - Bałtycka Wyższa Szkoła Humanistyczna w Koszalinie - Koszalin 1997

 Katalog zbiorów Biblioteki 

 Spis tekstów 

 Góra 

 Powrót 

  © Xezaar